Bij arbeidsongeschiktheid denken de meeste ondernemers aan één ding: hoe kom ik aan inkomen als ik niet kan werken? Terechte vraag, en we hebben er al vaak over geschreven. Maar de KVK heeft zijn uitleg over arbeidsongeschiktheid op 5 november bijgewerkt, en daarin staat een tweede vraag die veel minder aandacht krijgt. Wie neemt de beslissingen in je bedrijf als jij dat zelf niet meer kunt? Wie betaalt de leveranciers, wie tekent het contract, wie doet de btw-aangifte? Wie dat niet regelt, ontdekt het op het slechtst denkbare moment.
Eerst het inkomen, kort
De KVK zet de bekende routes op een rij. Je kunt een arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) afsluiten bij een verzekeraar of via een branche- of belangenorganisatie, je kunt je vrijwillig verzekeren bij UWV, of je sluit je aan bij een schenkkring zoals een broodfonds of bij crowdsurance. Een AOV kost volgens de KVK gemiddeld zo’n 200 tot 300 euro bruto per maand, afhankelijk van je beroep, je leeftijd en het verzekerde bedrag. Een bouwvakker betaalt meer dan een boekhouder. De uitkering begint meestal pas na een wachttijd, die rond een maand kan liggen. Een week griep wordt dus niet vergoed.
Verplicht is een AOV nu niet. Er ligt een wetsvoorstel om hem vanaf 2030 verplicht te maken voor zelfstandigen die aangifte inkomstenbelasting doen als ondernemer. Wat dat voorstel inhoudt, staat in ons stuk over de verplichte AOV voor zzp’ers. Hoe je kort verzuim opvangt met een buffer en een broodfonds, lees je in ons stuk over ziek zijn als zzp’er.
Dan nu het deel waar ik vaker ondernemers op vastzie lopen.
Wie beslist er als jij het niet kunt?
Een AOV keert geld uit, maar hij doet je administratie niet. Ligt je bedrijf stil omdat niemand iets mag beslissen, dan helpt je uitkering je klanten en leveranciers niet. Bij een eenmanszaak ben jij het bedrijf. Je partner of je beste medewerker mag niet zomaar namens jou tekenen, ook niet als ze precies weten wat er moet gebeuren.
De KVK noemt twee manieren om dat op te vangen.
Een gevolmachtigde aanwijzen. Je geeft iemand die je vertrouwt, bijvoorbeeld je partner, een familielid of een vaste kracht, de bevoegdheid om beslissingen te nemen en contracten te tekenen. De KVK raadt aan daar vooraf duidelijke afspraken over te maken. Wat mag die persoon wel, wat niet, tot welk bedrag? Een volmacht kun je in het Handelsregister laten inschrijven, zodat anderen kunnen zien wie namens je bedrijf mag optreden.
Een levenstestament bij de notaris. Daarin leg je vast wie beslissingen voor je neemt als je dat zelf niet meer kunt, bijvoorbeeld na hersenletsel. Volgens de KVK bestaat zo’n testament meestal uit twee delen: een volmacht voor financiële zaken en een voor persoonlijke zaken zoals zorg. Voor je bedrijf kun je er taken in opnemen als voorraad bestellen, salarissen betalen en belastingaangiftes doen.
Het verschil zit in het moment. Een gewone volmacht gebruik je ook als je gewoon met vakantie bent. Een levenstestament is bedoeld voor de situatie waarin je zelf niet meer kunt beslissen. Voor de meeste ondernemers met een eenmanszaak of vof is de combinatie de verstandigste route.
Let op als je een bv hebt
Bij een bv ligt het anders, en daar zit een valkuil die ik in de meeste uitleg mis. De KVK schrijft dat je in een levenstestament alleen iemand kunt aanwijzen voor het bedrijf als jij alle aandelen hebt. Heb je de bv samen met een compagnon, dan kun je het dus niet in je eentje regelen. Dan is overleg met je mede-aandeelhouders nodig, bijvoorbeeld over een regeling in de statuten of in een aandeelhoudersovereenkomst. Laat je daarover adviseren door een notaris, het liefst nu, als iedereen nog gezond aan tafel zit.
Wat er gebeurt als je niets regelt
De KVK is daar vrij duidelijk over. Zonder volmacht of levenstestament moeten je naasten of collega’s mogelijk naar de rechter. Kun je zelf geen beslissingen meer nemen, dan kan de kantonrechter op verzoek van iemand uit je omgeving een bewindvoerder of curator benoemen. Dat duurt vaak maanden, en al die tijd staat je bedrijf stil. Voor een eenmanszaak met vaste klanten kan dat het einde betekenen, ook als je later volledig herstelt.
Ook financieel is het vangnet dunner dan veel ondernemers denken. Zonder verzekering moet je volgens de KVK eerst je eigen spaargeld gebruiken voordat je een uitkering kunt krijgen, en het inkomen van een partner sluit een uitkering vaak uit. Er bestaan regelingen als bijstand, IOAZ of WW, maar die hebben allemaal voorwaarden.
Word je arbeidsongeschikt, dan moet je mogelijk ook je inschrijving in het Handelsregister aanpassen. Omdat elke situatie anders is, raadt de KVK aan contact op te nemen. De adviseurs zijn op werkdagen van 8.30 tot 17.00 uur bereikbaar, en dat advies is gratis.
Mijn advies: regel het in een middag
Het mooie van dit deel is dat het weinig kost en snel geregeld is, vergeleken met een AOV waar je jaren premie voor betaalt. Kies wie het bedrijf kan draaiende houden als jij uitvalt. Zet op papier wat die persoon mag. Leg het vast in een volmacht, en kijk bij de notaris of een levenstestament erbij moet. Vertel je boekhouder en je bank wie dat is.
Ik vind dat elke ondernemer met klanten die op hem rekenen dit geregeld hoort te hebben, net als een buffer. Een AOV beschermt je portemonnee. Een volmacht beschermt het bedrijf dat je hebt opgebouwd.