De Zelfstandigenwet krijgt een koude ontvangst. Van de 1.172 reacties die tot en met 29 oktober binnenkwamen op de internetconsultatie, is 85 procent negatief of zeer negatief over het voorstel zoals het er nu ligt. Slechts 5 procent is positief. Dat blijkt uit een analyse van alle reacties door ZiPconomy.
Dat percentage klinkt als een afwijzing van de hele wet, maar zo simpel is het niet. Wie de cijfers goed leest, ziet vooral waar de wet moet veranderen voordat hij in 2028 in werking kan treden. En dat zegt veel over wat je als zzp’er of opdrachtgever nu al kunt doen.
Tegen de uitwerking, niet tegen het doel
Opvallend is dat 41 procent van de indieners het doel van de wet uitdrukkelijk steunt, meer duidelijkheid en een veilige haven voor zelfstandigen. Maar ook van die groep is 81 procent negatief over hoe het nu is uitgewerkt. Slechts 46 indieners wijzen het doel zelf af. Werkgeversorganisaties als VNO-NCW en MKB-Nederland hebben een positieve grondhouding, maar maken hun steun afhankelijk van aanpassingen.
De meeste kritiek richt zich op de eis van drie opdrachtgevers in twee jaar. 74 procent van alle reacties wijst die af, onder ICT’ers zelfs 97 procent. Zij wijzen op meerjarige projecten waarbij werken voor één grote opdrachtgever gewoon is. Ik schreef eerder al hoe je zelf checkt of je aan die eis voldoet, en voor veel lezers was het antwoord toen al ongemakkelijk.
Daarnaast spelen twee punten die voor de dagelijkse praktijk minstens zo zwaar wegen. In de toelichting bij de wet staat dat betaling die alleen op gewerkte uren is gebaseerd niet past bij werken voor eigen rekening en risico. Wie per uur factureert, valt dan buiten de veilige haven, hoe hoog het tarief ook is. En zzp’ers die via een bureau werken, hebben volgens de toelichting maar één opdrachtgever: het bureau. ZZP Nieuws zag dat organisaties met heel verschillende belangen, van uitzendkoepels tot zorg-zzp’ers, op die punten hetzelfde zeggen: zo komt een groot deel van de echte zelfstandigen de haven niet in.
Hoe het nu verdergaat
Een consultatie is geen stemming. De reacties zijn vooral ingediend door zzp’ers met een uitgesproken mening, en ZiPconomy wijst er zelf op dat de cijfers niet representatief zijn voor alle zelfstandigen. Wel weet minister Aartsen van Werk en Participatie nu precies waar de pijn zit. Hij zei eerder al dat de wet hoe dan ook wordt aangepast, en noemde de opdrachtgeverseis als het punt dat bovenaan zijn lijst staat. Wat hij eerder beloofde, lees je in ons stuk over de toezeggingen van Aartsen.
De volgende stappen zijn bekend. Het ministerie verwerkt de reacties, en Belastingdienst, UWV en Arbeidsinspectie moeten nog toetsen of ze de wet kunnen uitvoeren. Pas daarna gaat het voorstel voor advies naar de Raad van State en vervolgens naar de Tweede Kamer. De beoogde datum is 1 januari 2028, maar de toelichting zegt zelf “mits uitvoerbaar”. Een Kamermeerderheid voor deze versie is bovendien nog niet zeker.
Twee details verdienen je aandacht. De wet krijgt volgens de huidige tekst geen overgangsrecht, dus lopende contracten krijgen geen extra tijd zodra hij ingaat. En de lagere regelgeving, zoals het minimumbedrag dat je moet besteden aan voorzieningen tegen ondernemersrisico’s, is nog niet ingevuld. Veel organisaties vragen dat die er minstens twaalf maanden voor de invoering ligt.
Wat je als zzp’er of opdrachtgever nu al regelt
Tot de nieuwe wet er is, geldt gewoon de bestaande beoordeling van de arbeidsrelatie. De rechter en de Belastingdienst wegen alle omstandigheden samen, met het Deliveroo-arrest van de Hoge Raad uit 2023 als leidraad. En die handhaving loopt al, zoals je ook kunt lezen in ons stuk over de dossiers waar de Belastingdienst in 2027 op let. Wachten op de Zelfstandigenwet is dus geen strategie.
Mijn advies aan zzp’ers is om de zeven criteria van de veilige haven nu al als checklist te gebruiken, ook al veranderen ze nog. Werk je voor één grote opdrachtgever, zoek dan bewust een tweede. Factureer je puur per uur, kijk dan of een deel van je werk als project of vaste prijs kan. Dat verandert niets aan je juridische positie van vandaag, maar het maakt je wel sterker in elke variant van de wet die er straks komt.
Ben je opdrachtgever, laat de veilige haven dan niet stilzwijgend een harde eis worden. Een vijfde van de indieners vreest precies dat, en in onderzoek van Ipsos I&O voor het ministerie zegt 41 procent van de opdrachtgevers een zelfstandige die niet aan de criteria voldoet niet meer te zullen inzetten. Wie nu goede zzp’ers afwijst om een wet die nog niet bestaat en nog gaat veranderen, verliest vooral zelf. Beter is het om per opdracht te toetsen hoe er echt gewerkt wordt, met het afwegingskader van de Belastingdienst als hulpmiddel.