Ondernemers maken zich vaker zorgen over de financiële gezondheid van hun bedrijf, en dat zie je terug in hun investeringen. Dat blijkt uit onderzoek van ING onder ruim vijfhonderd zzp’ers en mkb-bedrijven, waarover De Telegraaf deze week berichtte. Stijgende kosten en onduidelijkheid over wat Den Haag van plan is, zijn de twee redenen die steeds terugkomen. Op zichzelf is dat een nieuwsbericht dat je snel weer vergeet. Maar wie de metingen van dit jaar naast elkaar legt, ziet geen losse dip. Hij ziet een lijn.
Vier metingen, hetzelfde verhaal
In juli kwam SRA, de vereniging van accountantskantoren, met cijfers uit ruim zevenduizend jaarrekeningen over 2025. De omzet van het mkb steeg gemiddeld met 6,4 procent, de winst maar met 3,4 procent. Bij de helft van de bedrijven daalde de winst zelfs. Hogere personeels- en inkoopkosten aten de groei op, en ondernemers kozen ervoor hun buffer te vergroten in plaats van te investeren. MKB-Nederland rekende op basis van datzelfde rapport voor dat de investeringen als deel van de omzet sinds 2022 elk jaar een procentpunt zakken, tot nog maar 1 procent in 2025, zo staat op mkb.nl.
In augustus volgde de Conjunctuurenquête van het CBS. Het vertrouwen was in het derde kwartaal wel iets hersteld, maar bleef negatief, en 78 procent van de ondernemers zei dat de economische onzekerheid het afgelopen jaar was toegenomen. Van die groep stelde 22 procent investeringen uit of deed er minder.
Rond Prinsjesdag hield KiesKompas voor VNO-NCW en MKB-Nederland een peiling onder bijna 3.500 ondernemers. Daarin zei 44 procent investeringen in het eigen bedrijf komend jaar op te schorten, en een kwart wist het nog niet. Bijna de helft liet beslissingen afhangen van het overheidsbeleid op lange termijn.
En deze week meldde Trouw dat ruim een vijfde van de technologiebedrijven in een peiling van FME al investeringen heeft uitgesteld door de hoge energie- en brandstofkosten sinds de oorlog in het Midden-Oosten. Een tiende verwacht dat alsnog te moeten doen. Het ING-onderzoek is daarmee de nieuwste regel in een rijtje dat al het hele jaar dezelfde kant op wijst.
Waarom wachten nu zo logisch voelt
Dat ondernemers op de rem trappen, snap ik goed. De energieprijzen schieten op en neer, het belastingplan ligt onder vuur in de Kamer, en over onderwerpen als de Zelfstandigenwet en de loondoorbetaling bij ziekte is nog niets definitief. Wie in die situatie een grote machine, een tweede bus of een extra medewerker overweegt, rekent met getallen die over een half jaar anders kunnen zijn.
Toch zit in die collectieve terughoudendheid ook een risico, en dat noemt SRA zelf. Wie drie jaar achter elkaar minder investeert, loopt achter op productiviteit. Dat merk je niet dit jaar, maar wel als de concurrent die wel doorpakte straks sneller en goedkoper levert.
Wat je doet en wat je uitstelt
De vraag is dus niet of je investeert, maar welke investering afhangt van de onzekerheid die nu speelt. Daar zit het onderscheid dat ik zelf zou maken.
Investeringen die zichzelf terugverdienen ongeacht wat Den Haag besluit, hoef je niet uit te stellen. Denk aan alles wat direct je kosten verlaagt, zoals energiebesparing in een pand met hoge energierekening. Bij de huidige gasprijs is de terugverdientijd van isolatie of een zuiniger installatie juist korter geworden. Daar zijn bovendien regelingen voor, zoals de MKB Energiebesparingslening. Hetzelfde geldt voor software of gereedschap dat uren scheelt die je nu aan personeel kwijt bent, nu de loonkosten zo hard stijgen.
Investeringen waarvan het rendement juist afhangt van een open politieke vraag, kun je beter even laten liggen. Overweeg je een extra bestelbus terwijl de fiscale behandeling van de zakelijke auto nog verandert, of een bv-structuur terwijl box 2 en box 3 op de schop gaan, dan is een paar maanden wachten tot de Eerste Kamer heeft gestemd geen zwakte maar gewoon verstandig.
Groei die je met personeel wilt waarmaken, zit daar tussenin. Een vaste kracht is een langjarige verplichting, en de loonkosten stijgen. Maar wie nu niemand aanneemt omdat het onzeker is, staat straks achteraan in een krappe arbeidsmarkt. Een tijdelijk contract van wat langere duur, of eerst inhuur, kan hier de tussenweg zijn.
Hoe je ook beslist, zorg dat je het op papier zet. Schrijf op welke investering je uitstelt en waarop je wacht. Dan is het een bewuste keuze met een einddatum, en geen uitstel dat stilletjes een jaar wordt. Een gezonde buffer geeft je daarbij de ruimte om te wachten zonder dat het je zaak raakt, maar een buffer is geen strategie op zichzelf.