Nederland telt in korte tijd flink minder zelfstandigen. BNR meldde op 5 oktober 2026 dat het aantal zelfstandigen in anderhalf jaar met 12,6 procent is gedaald, zo’n 138.000 mensen. Dat blijkt uit onderzoek van ZiPconomy, HeadFirst en ONL voor Ondernemers op basis van cijfers van het CBS en de KVK. De onderzoekers koppelen de daling aan de hervatte handhaving op schijnzelfstandigheid sinds begin 2025 en aan een afkoelende economie.
Het opvallendste deel zit in de tweede helft van dat bericht. De mensen die stoppen als zzp’er, komen niet massaal in een vaste baan terecht. Ze krijgen vaker een tijdelijk contract. Voor wie nog wel zelfstandig werkt is dat interessant, want het zegt iets over hoe opdrachtgevers nu denken en waar de ruimte voor jou zit.
Wat de cijfers precies laten zien
De daling staat niet op zichzelf. ZiPconomy schreef eind juli 2026 al op basis van CBS-cijfers dat het aantal actieve zzp’ers zes kwartalen achter elkaar was gedaald, met 131.000 minder dan eind 2024. De grootste krimp zat in de zorg, het onderwijs en de handel en vervoer. Zzp’ers met een lager opleidingsniveau verdwenen het snelst. In diezelfde periode groeide het aantal flexibele banen voor het vierde kwartaal op rij, terwijl het aantal vaste banen maar beperkt toenam.
Tegelijk zie je bij de KVK een ander beeld. Daar staan juist meer zzp’ers ingeschreven dan ooit. Volgens ZiPconomy komt dat doordat mensen ingeschreven blijven terwijl ze minder of niet meer als zelfstandige werken. Een inschrijving zegt dus weinig. Wat telt is of je opdrachten hebt en daar inkomen uit haalt.
Voor de duidelijkheid, het gaat hier om landelijke cijfers. Hoe het in jouw vak of regio uitpakt kan flink afwijken.
Wat dit zegt over de vraag naar jouw werk
Het werk dat die 138.000 mensen deden, is niet verdwenen. Iemand moet nog steeds de zorgdiensten draaien, de lessen geven en de pakketten rijden. Opdrachtgevers hebben dat werk alleen anders georganiseerd, vaak met tijdelijke contracten. Voor werk dat structureel is en waar de opdrachtgever veel over te zeggen heeft, is dat ook precies de bedoeling van de handhaving.
Maar dat betekent ook iets voor wie overblijft. Ik zie drie verschuivingen.
- Opdrachtgevers worden selectiever. Een bedrijf dat een zzp’er inhuurt, moet kunnen uitleggen waarom het geen dienstverband is. Dat lukt makkelijker bij iemand met een afgebakende opdracht, eigen expertise en meerdere klanten dan bij iemand die jarenlang als vaste kracht meedraait.
- Er is minder concurrentie op de grens. Wie wegvalt, zat vaak in werk dat sterk op loondienst leek. Lever jij duidelijk een eigen product of dienst, dan heb je minder last van die groep en meer kans om juist nu te laten zien wat je toevoegt.
- De vorm van de opdracht weegt zwaarder. Een opdrachtgever kijkt niet alleen naar je cv, maar ook naar hoe de samenwerking op papier staat. Wie dat zelf goed regelt, neemt hem werk uit handen.
Hoe je je opdrachtgevers houdt
Eerlijk gezegd vind ik dat het meeste werk hier bij de zelfstandige zelf ligt. Wachten tot een opdrachtgever met vragen komt, is te laat. Een paar dingen die helpen.
Maak eerst je opdrachten concreet. Beschrijf in je offerte wat je oplevert, binnen welke periode, en met welk resultaat. Een opdracht met een begin en een eind is voor de opdrachtgever makkelijker te verantwoorden dan een open eind met een vast aantal uren per week. Het helpt ook om naar je prijsmodel te kijken, want een vaste prijs per project past beter bij zelfstandig ondernemen dan een uurtarief dat loopt als een salaris.
Spreid daarnaast je klanten. Wie voor één of twee opdrachtgevers werkt, is kwetsbaar als een van die partijen besluit geen zzp’ers meer in te huren. Investeer daarom nu in nieuwe klanten werven, ook als je agenda nog vol zit.
Check verder je eigen situatie. Met de zelfstandigentoets en de werkrelatietoets zie je hoe jouw opdrachten er in de ogen van de Belastingdienst voorstaan. Dat geeft je een antwoord als een opdrachtgever twijfelt.
En volg tot slot de wetgeving. De nieuwe Zelfstandigenwet moet meer duidelijkheid geven over wie zelfstandig is, maar dat traject loopt nog. Tot die tijd blijft het voor opdrachtgevers een afweging, en daar kun je op inspelen door zelf het gesprek aan te gaan.
Waarom ik er niet somber over ben
Een daling van dit formaat klinkt als slecht nieuws voor zelfstandigen, en voor een deel van de mensen die stopten was het dat ook. Maar wie bewust ondernemer is, met eigen klanten en een duidelijke dienst, zit in een andere positie. De markt wordt kleiner, maar ook overzichtelijker. Opdrachtgevers zoeken mensen die het goed geregeld hebben en echt iets toevoegen. Dat is geen nieuwe eis, maar hij wordt nu wel strenger gesteld. Zorg dat jij daar aan de goede kant van staat, en dit zijn eerder kansen dan bedreigingen.