De nieuwe Zelfstandigenwet introduceert twee toetsen die bepalen of je als zzp’er in een zogenoemde veilige haven komt. De wet ligt sinds 1 oktober 2026 in consultatie en moet op 1 januari 2028 ingaan. Dat lijkt ver weg, maar de toetsen kijken deels terug naar het vorige kalenderjaar. Wie in 2028 zekerheid wil, legt de basis dus in 2027.
Wat er in de wet staat en waarom hij er komt, lees je in mijn stuk over wat de Zelfstandigenwet verandert. Hier gaat het om de praktische kant. Met welke vragen kun je nu al zelf inschatten of jij en je opdrachten door de toetsen komen? Ik baseer me op de criteria zoals Salaris Vanmorgen en Taxence ze beschrijven. Het blijft een conceptvoorstel, dus details kunnen nog veranderen.
Deel 1, de zelfstandigentoets
Deze toets kijkt naar jou als ondernemer, los van een specifieke opdracht. Je doet hem dus één keer voor je hele bedrijf. Loop deze vragen eerlijk door.
Heb je genoeg opdrachtgevers?
Volgens Taxence gaat het om minimaal drie opdrachtgevers in het lopende en het vorige kalenderjaar. NU.nl beschrijft het als drie opdrachtgevers in een periode van twee jaar. Stel jezelf deze vragen.
- Hoeveel verschillende klanten heb ik dit jaar en vorig jaar gefactureerd?
- Werk ik al lange tijd vrijwel fulltime voor één klant?
- Kan ik aantonen dat ik klanten heb gehad, bijvoorbeeld met facturen en opdrachtbevestigingen?
Werk je al jaren voor één vaste opdrachtgever, dan is dit het punt waar je het eerst op vastloopt. Een kleine opdracht ernaast kan het verschil maken, maar het moet wel echt werk zijn dat je factureert.
Heb je je risico’s afgedekt?
Het voorstel vraagt een minimumbedrag aan voorzieningen tegen ondernemersrisico’s. NU.nl noemt als voorbeelden een arbeidsongeschiktheidsverzekering, een pensioenregeling, een voorziening voor ziekte en een aansprakelijkheidsverzekering. Hoe hoog het minimum is, staat nog niet vast.
- Ben ik verzekerd of heb ik een voorziening als ik langdurig ziek of arbeidsongeschikt word?
- Bouw ik op een vaste manier pensioen op, bijvoorbeeld via een lijfrente of een pensioenregeling?
- Ben ik verzekerd tegen schade die ik bij een klant veroorzaak? Meer daarover lees je in het stuk over aansprakelijkheid als zzp’er.
Is je bedrijfsvoering op orde?
Dit is het makkelijkste deel, en toch zie ik het vaak misgaan bij beginnende zelfstandigen. Taxence noemt een inschrijving bij de KVK, een btw-nummer, een aparte zakelijke rekening en zelf factureren.
- Sta ik ingeschreven bij de KVK en heb ik een btw-nummer?
- Gaan mijn zakelijke inkomsten en uitgaven over een aparte rekening?
- Stuur ik zelf facturen, of laat ik de opdrachtgever bepalen wat ik krijg?
Deel 2, de werkrelatietoets
Deze toets doe je per opdracht. Je kunt dus voor de ene klant prima door de toets komen en voor de andere niet. Het voorstel noemt vier criteria, en bij elk criterium horen een paar vragen die je over een lopende opdracht kunt stellen.
| Criterium | Vraag om jezelf te stellen |
|---|---|
| Beide partijen willen buiten loondienst werken | Staat in de afspraken dat we als opdrachtgever en zelfstandige samenwerken, en gedragen we ons ook zo? |
| Vrijheid in de organisatie van het werk | Bepaal ik zelf hoe ik het werk aanpak, of krijg ik instructies zoals een collega in loondienst? |
| Zelf bepalen waar en wanneer je werkt | Kies ik mijn werktijden en werkplek, of zit ik vast aan het rooster en het kantoor van de klant? |
| Werken voor eigen rekening en risico | Draag ik zelf de gevolgen als iets misgaat, en loop ik een echt ondernemersrisico op deze opdracht? |
Bij dat laatste criterium zit volgens mij de kern. NU.nl vat het principe samen als wie het economische risico draagt, moet ook kunnen sturen. Een zzp’er die per uur betaald wordt, op vaste tijden op kantoor zit en geen enkel risico loopt, lijkt in de praktijk op een werknemer, ook al staat er iets anders in het contract. De werkelijke uitvoering is beslissend.
Wat je doet als je twijfelt
Kom je bij een van de vragen niet uit op een duidelijk ja, dan betekent dat niet dat je straks geen zzp’er meer mag zijn. Wie niet door de toetsen komt, is volgens Salaris Vanmorgen niet automatisch werknemer. Je mist alleen de zekerheid vooraf. Toch zou ik twijfelpunten nu al aanpakken.
- Werk aan je klantenspreiding. Begin in 2027 met een tweede of derde opdrachtgever als je nu op één klant leunt. Dat is ook los van de wet gezond voor je bedrijf.
- Breng je voorzieningen in kaart. Zet op een rij hoe je bent verzekerd en wat je opzijzet voor pensioen. Dan weet je meteen wat je mist als het minimumbedrag bekend wordt.
- Herschrijf je opdrachtbevestiging. Leg vast dat je zelf bepaalt hoe, waar en wanneer je werkt, en zorg dat dit in de praktijk ook zo gaat.
- Bespreek de toets met je opdrachtgever. Ook zij hebben belang bij de veilige haven. Een open gesprek nu voorkomt dat een klant in 2028 ineens afhaakt.
Het kabinet onderzoekt nog of een boekhouder, accountant of belastingadviseur straks een verklaring kan afgeven dat je aan de toetsen voldoet. Zo’n verklaring is volgens de berichtgeving niet verplicht. Je kunt het bewijs ook zelf leveren, en dan is een nette administratie met facturen, contracten en verzekeringspolissen je beste vriend.
Mijn advies is om deze vragen een keer per jaar door te lopen, bijvoorbeeld als je je jaarcijfers opmaakt. Het kost je een half uur, en het geeft je een eerlijk beeld van hoe zelfstandig je eigenlijk werkt. Dat is ook zonder nieuwe wet geen slecht idee.