Voor een werknemer is pensioen iets wat vanzelf gebeurt. Voor de meeste zelfstandigen en mkb’ers niet. Zij bouwen hun oude dag zelf op, vaak met een spaarrekening en een beleggingsrekening die gewoon in box 3 vallen. Juist daarom trok ondernemersvereniging ONL voor Ondernemers op 30 september aan de bel over de nieuwe box 3-plannen van het kabinet. Het Reformatorisch Dagblad bracht de waarschuwing via ANP, met een uitspraak van voorzitter Erik Ziengs die de kern goed raakt. “Veel mkb’ers hebben geen pensioenfonds achter zich: hun spaargeld en beleggingen zijn hun pensioen.”
Ik denk dat die zin belangrijker is dan hij lijkt. Box 3 wordt in Den Haag vaak besproken als een belasting voor mensen met veel vermogen. Voor een zzp’er van vijftig die al twintig jaar belegt voor later, is het gewoon de belasting op zijn pensioenpot.
Wat er in het box 3-plan staat
Het kabinet presenteerde op dinsdag 29 september een aangepast pakket. Volgens het overzicht van Accountancy Vanmorgen komen de belangrijkste punten hierop neer.
- Het heffingsvrij vermogen gaat in 2027 terug naar 30.846 euro, het niveau van 2020.
- Vanaf 2028 moet er voor alle financiële instrumenten, zoals aandelen, obligaties en opties, een vermogenswinstbelasting gelden. Je betaalt dan over de winst op het moment dat je die werkelijk behaalt.
- Vanaf 2028 komt er een heffingsvrij resultaat van 1.000 euro.
- Het forfaitaire rendement op overige bezittingen gaat in 2027 met 1,5 procentpunt omhoog.
ONL is blij met het principe dat je pas belasting betaalt over rendement dat je echt hebt verdiend. Maar de vereniging rekent voor dat een ondernemer die jarenlang belegt en zijn winst verzilvert, 36 procent belasting over dat rendement betaalt. Volgens ONL ligt de rekening daarmee bij ondernemers en kleine beleggers. Het plan is overigens nog niet definitief. Het moet nog door de Tweede en Eerste Kamer, en tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen van 30 september en 1 oktober lag het onder vuur.
Waarom dit voor ondernemers anders uitpakt
Een werknemer bouwt pensioen op in box 1. De premie gaat er voor de belasting af en het opgebouwde vermogen telt niet mee in box 3. Pas bij de uitkering betaal je inkomstenbelasting. Een ondernemer die geen pensioen regelt en zelf belegt, mist dat voordeel. Hij betaalt belasting over zijn winst, belegt wat overblijft en betaalt daarna nog eens in box 3 over het rendement.
Daar komt bij dat andere fiscale voordelen voor ondernemers krimpen. De zelfstandigenaftrek daalt in 2027 verder naar 900 euro en de fiscale oudedagsreserve, waarmee je vroeger winst kon reserveren voor later, bestaat sinds 2023 niet meer voor nieuwe opbouw. De ruimte om fiscaal gunstig voor je pensioen te sparen zit dus vooral nog in box 1.
Waar je nu op let
Het is verleidelijk om nu alles om te gooien. Dat zou ik niet doen, want de plannen kunnen nog veranderen. Wel zijn er een paar dingen die los van de politiek verstandig zijn.
Benut je jaarruimte
Via een lijfrenteverzekering of een bancaire lijfrente kun je pensioen opbouwen in box 1. Hoeveel je mag inleggen, hangt af van je jaarruimte, die je met de rekenhulp van de Belastingdienst uitrekent. Wat je inlegt, trek je af van je inkomen en valt buiten box 3. Wie jarenlang niets heeft ingelegd, heeft vaak ook nog reserveringsruimte uit eerdere jaren. Dat geld zit wel vast tot je pensioen, dus houd genoeg vrij om je bedrijf door een slecht jaar te helpen.
Scheid buffer en pensioen
Veel ondernemers hebben één grote spaarpot die tegelijk buffer, belastingreserve en pensioen is. Dat maakt het lastig om goede keuzes te maken. Een aparte buffer voor je bedrijf houdt je flexibel, terwijl het geld voor later in een vorm kan zitten die fiscaal gunstiger is.
Kijk naar het moment van verkopen
Onder een vermogenswinstbelasting wordt het moment waarop je winst neemt belangrijker. Wie later beleggingen verkoopt om van te leven, betaalt op dat moment. Dat vraagt om een plan voor de opnamefase, niet alleen voor de opbouw.
Houd de discussie in de gaten
Ondernemersorganisaties pleiten voor een betere regeling voor zelfstandigen die zelf pensioen opbouwen. Of dat er komt, is nog onzeker. Voor het bredere plaatje van wat er in 2027 voor ondernemers verandert, verwijs ik graag naar mijn overzicht van het Belastingplan 2027.
Mijn conclusie is eenvoudig. Of het box 3-plan nu doorgaat of niet, de ondernemer die zijn pensioen niet apart regelt, loopt elk jaar fiscaal achter op de werknemer. Dat gat kun je deels dichten met lijfrente, maar alleen als je er bewust voor kiest. Een gesprek met je boekhouder dit najaar, voordat het jaar om is en de jaarruimte van 2026 nog benut kan worden, is daarom geen overbodige luxe.