Van de Europese kleine en middelgrote bedrijven gebruikt 42 procent al kunstmatige intelligentie of algoritmisch management, meestal nog beperkt en als experiment. Nog eens 21 procent is van plan het te gaan gebruiken. Dat blijkt uit een Eurobarometer-onderzoek dat de Europese Commissie deze week publiceerde, en waarover Telecompaper op 15 oktober berichtte. Het onderzoek gaat over de hele EU. Aparte cijfers voor Nederland staan niet in de aankondiging. Toch zegt het veel over waar kleine bedrijven nu staan, en vooral over waar het wringt.
Wat bedrijven er echt mee doen
Het onderzoek is gehouden in maart en april 2026, met ruim 12.800 telefonische interviews met leidinggevenden van bedrijven met 1 tot 749 werknemers. De bedrijven die AI of geautomatiseerde systemen gebruiken, doen dat vooral op drie terreinen.
- Klantenservice en klantcontact, bij 47 procent.
- Het volgen van prestaties en productiviteit, bij 36 procent.
- Logistiek, planning en roosters, bij 30 procent.
Van de bedrijven zegt 61 procent dat AI helpt bij het nemen van beslissingen. Tegelijk zegt 90 procent dat mensen de beslissingen nemen, en wordt maar 2 procent van de beslissingen volledig automatisch genomen. AI is in het Europese mkb dus vooral een hulpmiddel, geen vervanger van de baas.
Waar het wringt
Bijna de helft van de bedrijven, 49 procent, vertrouwt AI of geautomatiseerde systemen niet voor beslissingen over personeel. De grootste drempels om meer te gaan gebruiken zijn de hoge kosten, onzekerheid over de regels en gebrek aan kennis.
Wat ik opvallend vind, is de tweede toepassing op het lijstje. Ruim een derde van de gebruikers zet AI in om prestaties en productiviteit te volgen. Dat is ook precies het terrein waar de regels het strengst zijn. AI die wordt gebruikt voor beslissingen over werving, beoordeling of ontslag geldt onder de Europese AI-verordening als hoog risico, met zware eisen. Wat dat voor een klein bedrijf betekent, lees je in ons stuk over de AI Act voor het mkb. Daarnaast heb je als werkgever te maken met de privacyregels, en heeft je ondernemingsraad instemmingsrecht als je die hebt. De Commissie werkt bovendien aan een Quality Jobs Act die meer duidelijkheid moet geven over algoritmisch management.
Mijn advies is dus om daar niet te beginnen. Medewerkers volgen met software is juridisch het lastigste gebruik, en het vertrouwen in je team ben je sneller kwijt dan je denkt.
Wat Europa ervan verwacht
Het onderzoek staat niet op zichzelf. De EU wil dat in 2030 minstens 75 procent van de bedrijven AI, cloud of big data gebruikt, en het Eurobarometer-onderzoek is een van de manieren waarop de Commissie bijhoudt hoe ver het mkb daarvan af zit. Ook werknemers staan er niet negatief tegenover. In een eerder onderzoek van februari 2025 zag 62 procent van de Europeanen robots en AI op het werk positief, en dacht 70 procent dat het de productiviteit verbetert. Wel vond 84 procent dat AI op de werkvloer zorgvuldig moet worden ingezet om privacy en transparantie te beschermen.
Dat laatste cijfer sluit aan bij wat werkgevers zelf zeggen. 75 procent van de ondervraagde bedrijven verwacht dat AI de kwaliteit van het werk verbetert, maar bijna de helft wil er geen personeelsbeslissingen aan overlaten. Werkgevers en werknemers willen dus allebei hetzelfde. Gebruik het waar het helpt, maar houd een mens aan het roer bij alles wat over mensen gaat. Voor een klein bedrijf is dat geen beperking. Het is een prima uitgangspunt.
Waar je praktisch begint
De verstandigste start ligt bij taken die veel tijd kosten en weinig risico hebben. Denk aan het opstellen van een eerste versie van een offerte, een klantmail of een vacaturetekst, het samenvatten van een lang document of het ordenen van je planning. Daar zie je snel of het je tijd bespaart, en een fout is makkelijk te herstellen omdat jij het resultaat nakijkt.
Spreek met je team af welke tools mogen en wat er niet in mag. Klantgegevens, personeelsdossiers en vertrouwelijke offertes horen niet in een gratis chatprogramma waarvan je niet weet waar de gegevens blijven. Sinds februari 2025 moeten organisaties die AI gebruiken er bovendien voor zorgen dat hun personeel er voldoende kennis van heeft. Hoe je dat aanpakt, staat in ons stuk over AI-geletterdheid van personeel.
Begin klein, meet wat het oplevert, en breid pas uit als je weet dat het werkt. Wie met 42 procent van de Europese collega’s mee wil, hoeft geen grote investering te doen. De meeste bedrijven in dit onderzoek zijn ook nog aan het proberen, en dat is precies de fase waarin je als klein bedrijf goedkoop kunt leren.